SHKRIMI
e diel, 19 gusht 2018

DR.MOIKOM ZEQO: FRAKLINI DHE MIU

Tirtanë, 4 shkurt 2018: Shumica e librave të botës shkruhen për t’u harruar. Shkrimtarët mëtojnë pavdekësinë. Por pak, shumë pak arrijnë tek kjo ëndërr mikluese, më shpesh zhgënjyese.

Para vdekjes Benjamin Fraklini e shkroi një epitaf, që mund (jo domosdo) të vihej mbi monumentin mbivarror.

Epitafi qe: “Këtu prehet Beniamin Fraklini, ish tipograf. Trupi i tij do të hahet nga krimbat, por libri i tij s’do të harrohet. Do të ribotohet me fletë që prishen, me kopertinë më të praruar, në ditën e Gjykimit nga Tipografia Qiellore.”

Gjysmë shaka, gjysmë e vërtetë! Dorëshkrimin e epitafit e la mbi tryezë. U hap dritarja, një fllad ajri e lëvizi letrën, që ra në një qoshe të dhomës. Fraklini kishte dalë nga dhoma. Një mi i rastësishëm, por me një sens hyjnor e hëngri letrën dhe kuptimi i rreshtave testamentarë humbi. Kur Fraklini u kthye në dhomë u ul në tryezën e shkrimit. U përqendrua në një meditim të gjatë. Donte të kujtonte diçka. Por s’mundej dot. Po më le kujtesa, mendoi. Ndoshta e humba një ide. E pra disa çaste më parë kishte parandjerë një ide, e kishte perceptuar, por ironikisht perceptimi i çastshëm qe shpërbërë lehtësisht, sikur të mos kishte qenë kurrë.

Sytë e tij përmes syzeve befas e panë në qoshen e dhomës miun. Edhe miu po e shihte me sytë e tij të veckël dhe të shndritshëm.

Ah, një mi, tha me vete gati i ngazëlluar plaku madhështor Beniamin Fraklini. Kam vite që nuk kam parë një mi të gjallë. Tërë shembëlltyra e jetës lëvizte misteriozisht tek ky mi.

Sa mi i bukur, tha me zë Fraklini. Pastaj ra në një dremitje me sytë e mbyllur. Mbi tryezë zbardhte një letër e pashkruar. Që s’do ta shkruante dot asnjëherë.

Durrës, 1989



Benjamin Franklin (1706 - 1790)


STATUJA E KOHËS


Mendohet (thuhet) se koha e pafundme përbëhet nga çaste të fundme. Mendja njerëzore e koncepton. Praktikisht veçimi (ndarja) e çasteve është e pamundur.

Në Olimp në shekullin IV para Krishtit ekzistonte një Statujë bronzi kushtuar Kohës. Të bëje statuja për zotat, njerëzit, ndoshta dhe për drurët, zogjtë, kafshët qe logjike, gati e rëndomtë. Por një statujë Kohe, që është e paklasifikueshme, kudo, por dhe përtej gjithçkaje ?

Statuja e Kohës në Olimp u bë nga skulptori i famshëm Lisipi. Talenti i tij qe i madh, përfytyrimi gati alegorik, pra jo shterues dhe përfundimtar.

Statuja paraqiste një atlet me një tufë flokësh mbi ballë me një gjest nxitimi të pambarim. Te pjesa e prapme të kokës qe pa flokë fare. Një kokë gjysmë e rruar. Kjo frizurë e flokëve qe tronditëse, gati qesharake, e pakuptimtë, ndoshta dhe e pashpjegueshme.

Një poet pak i njohur, kureshtar, pasionant dhe djerrakohës, (si armatoset e gjetjes së fjalëkryqeve në kohërat moderne, gjithsesi të mprehtë, kërkues,) i quajtur Posidip shkroi për statujën e Kohës një mbishkrim epigramatik. Ka humbur teksti origjinal. Ruhet në një përkthim në latinisht, përfshirë në “Antologia Palatina”

Mbishkrimi mëton një shpjegim që është dhe ide më shumë se sintezë metaforash. Një vizitor i njohur (mbase vetë poeti Posidip) bën një dialog me statujën. Ja teksti i përafërt: “Pyetjes së parë “Kush je?”, statuja e Kohës i përgjigjet: - “Jam Koha që mposht gjithçka!” – “Përse nxiton në majë të këmbëve?” – “Vetëm vrapoj, s’ndalem dot!” – “Pse e ke tufën e flokëve mbi ballë?” – “Që të mundet të më kapi kush të më takojë!” – “Pse flokët pas kokës janë të rruara?” – “Të mos më kapi askush nga pas – sado të përpiqet me ngulm!”

Statuja e Kohës ka humbur. Por nuk ka humbur kuptimi, trilli, shqetësimi. Jetët dhe vdekjet përsëriten, Koha është po ajo. Mund të shohim përballë vetëm të Padukshme. Si një horizont të mjegullt. Befas shkrepin vetëtimat – tufa e flokëve të ballit, duhet zgjatur dora për t’i kapur, ndonëse kjo dorë e guximshme dhe e pafajshme mund të shkrumbohet a të bëhet hi në eter. Tërë ata që e kanë kapur Kohën e kanë ndjerë dhimbjen përvëluese. Megjithatë këta duardjegur janë njerëzit me fat: e kanë takuar kohën përballë. Ata të tjerët pas kohës s’kanë arritur të vërtetojnë ekzistencën e tyre të limituar, s’dinë absolutisht asgjë për Kohën!

Durrës, 1992

RINGJALLJA


Clode Levy Stross e tregon një parabolë. Një misionar i krishterë në shekullin XVII diku në Afrikë, a në Zelandën e Re (Vendi në të vërtetë nuk saktësohet përfundimisht) shkoi midis fiseve të egra. Pamja e tij e habiti të egrit e paepur, gati lakuriq, që mbanin gjerdanë prej dhëmbë krokodili dhe vertebra gjarpri. S’e shpjegonin dot praninë e njeriut të bardhë. S’e ngacmuan nga ndrojtja e tyre (ndoshta e shenjtë.) Të egrit qenë kanibalë. Hanin kërmij, tru të gjallë majmunësh, ndonjëherë peshq, por më shpesh kundërshtarët luftëtarë. Gjallimi i tyre qe përleshja rituale. E pabesueshme: prifti misionar e mësoi gjuhën e tyre primitive, ku foljet « jetoj » dhe “ha” ishin e njëjta gjë, kurse koncepti për vdekjen nuk ekzistonte. Të egrit nuk e kuptonin se ç’ishte vdekja as për të tjerët as për veten e tyre. Prijësi i të egërve, që mbante në veshët e shpuar një kthetër jaguari dhe një kthetër shqiponje shprehte simpati (gjeste mirëkuptimi) me priftin e bardhë.

U bë e zakonshme të bënin biseda lakonike, të çuditshme. Me kuptimshmëri të pamjaftueshme.

Prifti i foli (aq sa mundej) për ungjijtë, Krishtin. I egri i lemeritshëm por dhe madhështor përpiqej të mësonte diçka (pavarësisht se qytetërimi s’perceptohej dot prej tij si botë tjetër më vete.)

I bardhi synonte t’i shpjegonte ç’është vdekja. Qe absolutisht që i egri ta kuptonte vdekjen. Jetën po. Vdekja s’kishte asnjë kuptim. Ahere misionari e bëri një lloj shpjegimi, fatkeqësisht teologjik. Ai tha qeniet e gjalla vdesin sepse kështu do Zoti i madh dhe i vetëm. I egri duke mos e kuptuar (ditur) vdekjen s’arrinte dot dhe tek ideja universale për Zotin. Ahere misionari i mëshirshëm i foli për ringjalljen, njerëzit që e donin Zotin, çmoheshin nga Zoti dhe mbas vdekjes i ringjallte për të jetuar një jetë të re, më të mirë, më të ndritshme.

I egri e dëgjoi këtë me kërshëri. E pyeti disa herë për ringjalljen. Koncepti i ringjalljes ju duk më i afërt, shumë më i kuptueshëm. Kjo bisedë u bë në muzg buzë një lumi me krokodilë, nën një palmë shekullore. I egri e pyeti sërish për ringjalljen. I bardhi buzëqeshi. I tha se ai ishte njeri i Zotit, gjithçka që shpjegonte qe tërësisht e vërtetë. U duk disku i madh i Hënës. Mbaroi dita, që s’ngjante me të tjerat. I egri u duk sikur po ngazëllohej. I pëlqente shumë ky njeri i bardhë, i pafuqishëm, por që atij po i mësonte diçka. Kjo ju duk shumë miqësore. Gati një zbulim për trurin e tij brenda natyrës, por shumë pak të aftë për çdo gjë jashtë natyrës.

I egri ngriti dhe uli krahët disa herë, shenje e një ekstaze.

Mëngjesin e nesërm i egri e hëngri të bardhin pikërisht se besoi tek ringjallja që ja mësoi i bardhi. Qe një formë naive dhe fillestare e besimtarisë. E hëngri që ta kishte brenda trupit të tij, tërë trupin e misionarit i cili me siguri do të ringjallej nga Zoti i tij. Me këtë mënyrë të sigurtë, të padyshimtë, do të ringjallej dhe ai vetë, pra do të kishte dy ringjallje! Pohim i dyfishtë për Zotin e vetëm dhe largpamës.

Clode Levy Stross-i subjektin e parabolës e sheh në rrafshin e antropologjisë strukturaliste, gjakftohtë, pa rënë në mëkatin e komenteve shterpe, ku ngatërohen tërë letrarët por sidomos filozofët, e njëjta racë me teologët. Komentet e abstragojnë (e artificializojnë) natyroren. Akti i prijësit të të egërve (tashmë të zhdukur dhe të paverifikueshëm në xhunglat afrikane) ishte në harmoni me natyrën. Lëviz, s’humbet sëbashku me natyrën. Përjetësisht.

Durrës 1993



Dr.Moikom Zeqo 


TI EFEMERA IME


Ti efemera ime (e imja?),

Vetëm një çast të putha dhe e kuptova

Se emri yt s’ishte pavdekësia,

Vetëm një çast

Dhe ti ishe e tëra ky çast !

E ç’është një kometë e panjohur,

Që duke dashur të shkëputet nga e panjohura

Bëhet i njohur,

Por prap ikën

Tek e panjohura!

Një kometë,

Që përplaset në polin e dashurive tona,

Bjen, thërmohet

E shpërthen në shira mirazhesh –

Ishte dhe s’është më!

Eja, eja, eja!

Herë toka do të zhveshë stinët

Në garderobën e muzgut,

(Kinkalerinë e yjeve,)

Herë unë

Në gjendjen time ambivalente dhe kaotike

S’jam unë siç isha në fillim

Kur vjen vjeshta e moshës.

A s’janë pranvera dhe vjeshta

Si pozitivi dhe negativi

I së njejtës fotografi ?

Ti ikën, ikën. Ti mbase s’kishe ardhur,

Ndaj s’kishe dhe si të ikje!

Se nëqoftëse në të vërtetë s’erdhe tek unë

Çdo ikje s’ka kuptim!

Durrës 2 korrik 1971

***

Mëngjes. Dielli në gjoks. Pyll flake.

Vrap. Gazeta. Herbert Uellsi dhe i Padukshmi.

Gota e çajit. Letra. Kaprolli në Hënë.

Vetëm. Tri dete dhe unë i katërti.

Pse merimanga s’bën mjaltë? Tym.

Lesh qelqi – metaforat ! Zogj të ngecur.

Treni që lëviz si puro e ndezur. Hiç.

Tri mosha. Vene Vidi Vici. Cezari.

Përsëri Herbert Uellsi. Pushtimi i botërave.

Durrës 3 korrik 1971

***

FANTAZMAGORI


Dielli më ndez në gjoks një pyll fluturues !

Degët e rrezeve luhaten : botë fantazmagorike.

Dielli. Unë. Era. Dielli.

Simbolet abstrakte seksuale të Frojdit:

Lashtësia dhe kohërat moderne,

Simbole të zbrazëta si zgavra kafke !

Ato shkunden, bijen.

Bijen. Zhurmë. Tmerr i muzikës !

Bijen. Dëgjoj. Shoh.

Fantazmagoria e shqisave.

Pesë shqisa si pesë dritare

Nga hyn tek unë bota

Tek unë, tek unë

Në miniaturë tërë bota e mdhe!

Hapësira të kondesuara

Në një bombël ajri.

Jam plot presion në vetvete.

Presion, presion, dendësi fantazish,

Më ngjesh nga brenda.

Zhduket kufiri midis së jashtmes dhe së brendshmes.

O, thith imazhe

Imazhe, imazhe

Si polumbari oksigjen

Në thellësitë e detit

Si kozmonauti oksigjen

Në lartësitë e galaktikave

Thith imazhe

Ajër me imazhe, plot trafik imazhesh

Si trafiku i planeteve

E tek një gjithësi planetare

Gravitacioni universal je Ti e dashur!

Ti Dielli

Dielli, Dielli !

Simfoni e pambaruar. Ah Shuberti !

Pambarim.

Pafund.

Zbrazësi brenda dendësisë –

Shpellë në gur.

Zbrazësi si në një varr pa të varrosurin.

Zbrazësi si në një pallat pa njerëz.

Zbrazësi si në një tempull pa zota.

Zona të tilla ka jeta,

Po unë u shmangem,

U largohem,

Vij dhe iki prap

Me një shpejtësi të pamenduar.

Duke u vërtitur

Mësoj se ç’është planeti,

Orbita e tij qoftë rripi im i mesit,

Me ekuatorin i lidh pantallonat!

Fluturoj,

Fluturoj.

Yjet zmadhohen si miliona dritare

Të një qyteti metropol kozmik.

Yjet e pabanuar

Yjet, më magjikët e përrallave

Me fanitje të ndritshme në terr.

Po ku janë xhuxhëmaxhuxhët ?

Shtatëpëllëmbëmjekrat tripëllëmbëtrupat ?

E megjithatë i shpik disa xhuxhëmaxhuxhë,

Që shportën e kësulkuqes

E mbushin me kryeqytete, katedrale,

Kontinente, ishuj.

Shportë e thurur

Me paralele dhe meridiane –

Rrjeta gjeografike e ditëve,

Rrjeta e kohës më shumë se e Hapësirës!

Ditë horizontale:

Vija të bardha,

Që shndërrohen në piktura të lëvizshme,

Por mbyten dhe prap ngrihen.

Dielli. Dielli.

Dielli: pyll flake

Me krahët e Ikarit.

Krahët – gjethe disfate.

Dy gjethe të mëdha zjarri.

Vjeshtë zjarri.

Netë vertikale.

Gjithçka mbrapsht.

E sipërmja – e poshtme.

Herakliti! Efesi në shkrumb!


***

Mendoj për Dedalët avionë,

Dedalët reaktivë.

Dedalë që zbresin në krateret e Hënës

Si imazhi i munguar,

Që s’e panë zgavrat e kafkës

Të etur në shekuj.

Engjëj biblikë me helika në prapanicë

Me përfytyrime moderne të mistikëve,

Përfytyrime që copëtohen,

Lëkunden si sipërfaqja e pellgut

Kur fryn era

Thërrmohen si ekran televizori

Thyhen, thyhen, thyhen

Si arra të vjetra mes dhëmbëve shkencorë,

Mes dhëmbëve të zemërimit,

Revoltës.

***

Kockat e Djallit të gjetura

Në shtresat gjeologjike të Parajsës së Humbur !

Kockat e Djallit të kërkuara

Nga paleontologët e mendjeve !

Halucinacione peizazhesh,

Peizazhe ëndrre,

Ndryshimshmëri e shpalosur

Me një elasticitet të pashembullt, epik,

Ah, kockat e Djallit, Diabolis, Demon,

Ribëni me to arkitekturën e Ferrit!

***

Jam i lodhur, i mërzitur.

Shqisat i kam të rënduara nga asosiacionet

Si pesë bulevarde plot trafik

Si pesë pëllumba në një kafaz

Si pesë peshq në një akuarium

Shqisat e mbyllura.

Bota përtej shqisave !

Bota shkëputet

Papritur !

Durrës, 5 korrik 1971

E SHKRUAR NË 10 KORRIK 1971


Udhëtim tek të gjallët.

(Të vdekurit më përkasin mua

Ashtu si kockat e tyre tokës)

S’shosh fantazma.

Jam i gjallë. Në shqisat më rendin ankthi i lëvizjes.

Jeta më bëhet transparente, e prekshme,

E ndjeshme, epshore.

Epshi i lindjes dhe i vazhdimit,

Epshi i mendimit dhe fjalës.


Unë jam Ti e dashur,

Ti je Unë!

Të dyzuar në vetvete,

Rënkojmë nga vetmia,

Ulërijmë, qeshim,

Puthim të Panjohurën!

Kokat tona fluturuese –

Dy balona

Në festën e dashurisë

***

Fluturoj në fantazinë e qiellit!

Godas me shkelm

Prapanicat burokratike të reve!

Shoh në atraktin, ekuilibrin

E muzgut të ditës dhe mbrëmjes!

Sipër yjet, hojet vigane të tyre,

Poshtë hojet e arkitekturave të qytetit.

Tek pemët mbijnë

Në vend të gjetheve

Shpata të lashta!

Ja Robinsoni në ishullin,

Ku është bërë gur, shpellë, erë, kripë, dallgë!

Metamorfozë e relievit!

Gjeografia e shpirtit të tij

I shtohet gjeografisë së tokës!

Ah Robinsoni! I vetmuar dhe tek ishulli i Hënës!

Kockat e tij

Si hekurat e një rakete të ardhur

Nga hapësirat ndërplanetare!

Raketë qivur

Si qivurët e Foskolos!

***

Shoh gjithçka

Dhe hesht.

Dëgjoj gjithçka,

Zërat si një ambient plot akustikë

Tek unë bëjnë rezonanca!


Mbreti Lir me duart e ngritura në shtrëngatë,

Duke dalë nga opera e Berliozit !

Duart e tij – dy trajektore kozmike,

Dy ylberë,

Dy projektorë,

Duart e tij – dy bulevarde,

Që dali nga e njëjta qendër e qytetit!

Duart e tij

Tek duart e mia

Të thurura si liane

Në xhunglën e ndjenjave,

Në xhunglën e tragjedive tronditëse !

Duart e tmerrëshme!

Mjekra e tij e gjatë

Si mjegull e përgjakur

Nga del figura e Afërditës me një mollë në duar

Figura e Afërditës e gjetur nga arkeologët në kodrat e Durrësit

………………………………

23x2 + yxz100 = 0, e kuptoni vallë këtë ekuacion?

E them thjesht për kaotizëm?

Përroi i ndërgjegjes?

Jam pak rrëmujë.

Më dhemb pak zemra?

Ah Julia, vajzë e bukur,

Ah pushka e detit, akualangu

Ah matësi i thellësive, maska,

Maska si përkrenare xhami,

Ah flluskat e ajrit gati yjore

Një polumbar në fund të digës së një hidrocentrali

Unë vetë në fund të dritës

Fantazmagori,

Fantazmagori!

S’jam i qetë – ja e vërteta

Jam kaotik, sidoqoftë çdo gjë kalon,

Aeroporte. Zogu përrallor Rok, veza e tij

Porta e shtëpisë së Salvator Dalisë

Ky kokrra vezë mbi portë –

Skulptura të origjinës. Detet. Nata

Sytë e Robinsonit. Stuhitë prej guri.

Shtëpia e Gogenit,

Ku atë e mbyllën

Kur u sëmur nga lebra ! Ah !

NË MENDIME PËR TY

Hapësira e vjeshtës rri e mbështetur

Mbi bryla vigane shkëmbenjsh!

Gjithë bota ka rënë në mendime për ty!

Vetëtimat shkrepin, zhduken

Si metafora të guximshme poetësh!

Gjithçka është mendimi im dhe i botës për ty!

Shkodër e hënë 15 nëntor 1971

***

Në xhamin e urbanit

Pikat e shiut shkasin si mornica të kaltra

Urbani vjen nga periferia në qendër

Ti je mbështetur tek unë

Por jo si gjithmonë e dashur.


Jam i shqetësuar. Parandiej diçka.

S’dua që ditët e ardhshme

Të shkasin në trupin e dashurisë si mornica

S’dua që fytyrat tona

Të mjegullohen si xhamat e urbanit në ngrica!

Shkodër, e hënë, nëntor 1971

***

Unë ta putha fytyrën tënde të bukur

Por kjo s’ishte dashuri!


Duart e mia u pleksën mbi flokët e tua,

Ti kërkoje me ngulm të të pushtoja,

Por kjo s’ishte dashuri!


Kur u ngritëm

Me epshin e shuar

Pashë sytë e tu me një shkëlqim s’di se si.


Jo kjo s’ishte dashuri !

Shkodër, nëntor 1971


kthehu

SHKRIMET E FUNDIT

FOTOLAJM

FOTODËSHMI

  • Deshmoret e Kombit
  • Xhemajli Berisha
  • Shaban, Adem e Hamëz Jashari
  • Mehë Uka
  • Tahir Sinani
  • Ridvan Qazimi - Komandant Lleshi
  • Xheladin Gashi - Plaku
  • Jashar Salihu
  • Xhemajl Fetahaj
  • Agim Ramadani
  • Indrit Cara - Kavaja
  • Mujë Krasniqi - Kapuçi
  • Abedin Rexha - Sandokani
  • Fehmi i Xheve Lladrovci
  • Remzi Ademaj, Xhevat e Seladin Berisha
  • Bekim Berisha - ABEja
  • Ilir Konushevci
  • Ismet Jashari - Kumanova
  • Luan Haradinaj
  • Adrian Krasniqi
  • Zahir Pajaziti, Edmond Hoxha dhe Hakif Zejnullahu
  • Bahri Fazliu dhe Agron Rrahmani
  • Adem Jashari
  • Ahmet Haxhiu
  • Fadil Vata
  • Ukshin Hoti
  • Afrim Zhitia dhe Fahri Fazliu
  • Rexhep Mala dhe Nuhi Berisha
  • Jusuf Gërvalla dhe Kadri Zeka
  • Naser Hajrizi
  • Adem Demaçi
  • Metush Krasniqi
  • Zekeria Rexha
  • Xheladin Hana
  • Musine Kokollari
  • Marije Shllaku
  • Gjon Serreçi
  • Qemal Stafa
  • Mulla Idriz Gjilani
  • Shaban Polluzha
  • Avni Rrustemi
  • Azem e Shote Galica
  • Asdreni
  • Migjeni
  • Ndre Mjeda
  • Shtjefën Gjeqovi
  • Faik Konica
  • Fan Noli
  • Gjergj Fishta
  • Bajram Curri
  • Isa Boletini
  • Idriz Seferi
  • Hasan Prishtina
  • Luigj Gurakuqi
  • Ismail Qemali
  • Dedë Gjo Luli
  • Çerqiz Topulli dhe Mihal Grameno
  • Mehmet Pashë Deralla
  • Vaso Pashë Shkodrani
  • Naum Veçilharxhi
  • Haxhi Zeka
  • Mic Sokoli
  • Naim Frashëri
  • Sami Frashëri
  • Sylejman Vokshi
  • Ymer Prizreni
  • Ali Pashë Gucia
  • Abdyl Frashëri
  • Jeronim De Rada
  • Marko Boçari
  • Bubulina
  • Pjetër Bogdani
  • Lekë Dukagjini
  • Gj.K.Skënderbeu
  • Teuta
  • Kostandini i Madh
  • Leka i Madh
  • Iliria

VIDEO

Selver Mackaj 2

Selver Mackaj 1

Copyright © 2006 - 2012 Portali Pashtriku.org - Të gjitha të drejtat e rezervuara.     Zhvilluar nga: AlbaProject Networks