NË KATIN E MESËM TË POLITIKËS: QYTETARI MES TYMIT, ZHURMËS DHE ILUZIONEVE
Nga Prof. Enver N. Rexhaj, Prizren, më 30 tetor 2026
Ekziston një thënie që i atribuohet filozofit gjerman Gottfried Wilhelm Leibniz, sipas së cilës, të jesh neutral është si të jetosh në katin e mesëm të një shtëpie: nga poshtë të mbyt tymi, ndërsa nga lart të lagin me urinë.
Një metaforë e ashpër, por që na shtyn të mendojmë për pozitën e qytetarit përballë realitetit politik në Kosovë dhe Shqipëri.
Problemi nuk është vetëm politik. Është edhe psikologjik.
Përplasjet e pandërprera, propaganda dhe ndarja e shoqërisë në kampe kundërshtare krijojnë lodhje mendore, mosbesim dhe një ndjenjë pafuqie. Kur çdo ditë paraqitet si një betejë vendimtare mes së mirës dhe së keqes, qytetari rrezikon të humbasë aftësinë për të gjykuar me qetësi. Në vend që të analizojë faktet, ai mund të fillojë të reagojë nga zemërimi, frika ose besnikëria partiake.
Kështu, politika nuk kërkon më vetëm votën e tij; ajo rrezikon t’i marrë edhe qetësinë, edhe lirinë e mendimit.
Në këtë klimë lind një paradoks: njerëzit mund të jenë më të zëshëm politikisht, por njëkohësisht më të lodhur, më të ndarë dhe më mosbesues ndaj njëri-tjetrit.
Nga pikëpamja filozofike, pyetja thelbësore është kjo: A jemi ende zotër të gjykimit tonë, apo kemi lejuar që përkatësia partiake të mendojë në vendin tonë?
Të kritikosh qeverinë nuk do të thotë të jesh me opozitën. Të kritikosh opozitën nuk do të thotë të mbrosh qeverinë. Dhe të refuzosh verbërinë partiake nuk do të thotë të jesh indiferent ndaj fatit të vendit.
Përkundrazi, qytetari i lirë është ai që nuk ia dorëzon ndërgjegjen askujt dhe që përdor të njëjtin standard për të gjithë. Ai nuk e ngatërron patriotizmin me bindjen e verbër, as kritikën me armiqësinë.
Kosova dhe Shqipëria kanë nevojë për më pak propagandë dhe më shumë përgjegjësi, për më pak përplasje personale dhe më shumë institucione funksionale, për më pak premtime dhe më shumë rezultate. Asnjë parti nuk duhet të jetë mbi interesin publik dhe asnjë politikan mbi ligjin.
Neutraliteti, megjithatë, nuk duhet të nënkuptojë heshtje përballë padrejtësisë. Të mendosh në mënyrë të pavarur do të thotë të mos bëhesh peng i asnjë kampi, por edhe të mos heqësh dorë nga e drejta për të kërkuar llogari.
Në fund, politikanët mund të ndërrojnë pozitat, partitë mund të fitojnë ose të humbin, por qytetari mbetet ai që përjeton pasojat e vendimeve të tyre.
Dhe ndoshta ky është mësimi më i rëndësishëm i metaforës së katit të mesëm: nuk mjafton të zgjedhim se nga cila anë do ta durojmë tymin. Duhet të kemi guximin të kërkojmë që e gjithë shtëpia të pastrohet.
Sepse një shoqëri nuk e humb lirinë vetëm kur i kufizohet zëri. Ndonjëherë ajo fillon ta humbasë atë kur qytetarët nuk guxojnë më të mendojnë ndryshe.
Dhe një qytetar nuk është vërtet i lirë kur vetëm zgjedh se cilit politikan do t’i besojë verbërisht, por kur ruan të drejtën për të dyshuar, për të gjykuar dhe për t’i kërkuar llogari kujtdo.
Atdheu nuk është parti. Shteti nuk është pronë e pushtetit. Dhe ndërgjegjja e qytetarit nuk duhet të jetë kurrë peng i politikës.
Një popull nuk mashtrohet vetëm nga politikanët. Ndonjëherë mashtrohet edhe nga nevoja e tij për të besuar se politikani që ka zgjedhur nuk mund të gabojë.
Dhe kur besnikëria ndaj partisë bëhet më e madhe se besnikëria ndaj së vërtetës, pushteti nuk ka më nevojë t’i heshtë kritikët. Ata fillojnë të heshtin vetë.
——————–
LIRIA ME GABIME DREJTSHKRIMORE
Nga Prof. Enver N. Rexhaj, Prizren, më 25 tetor 2026
