POPUJT E LINDJES SË MESME
Në vitin 1972, “National Geographic” publikoi një nga hartat e saj më të detajuara dhe ikonike kulturore: “Popujt e Lindjes së Mesme”.
Kjo hartë klasike kapi diversitetin e jashtëzakonshëm të rajonit në një kohë kur kuptimi global i kulturave të Lindjes së Mesme ishte ende i kufizuar.
Harta nxori në pah:
1. Grupet etnike – arabë, persianë, turq, kurdë, armenë, asirianë dhe të tjerë.
2. Gjuhët – familjet semite, indo-europiane, turke dhe kaukaziane
3. Fetë – Islami (suni dhe shiit), Krishterimi, Judaizmi, traditat druze dhe jazidi.
4. Komunitetet nomade dhe fisnore – beduinë, bakhtiarë, tuareg dhe të tjerë.
5. Rajone historike kulturore – Levanti, Anadolli, Mesopotamia, Gadishulli Arabik dhe Irani.
Prezantimi i National Geographic i vitit 1972 mbetet një pamje e bukur e Lindjes së Mesme përpara se kufijtë modernë, luftërat dhe migrimet ta riformësonin rajonin.
Kjo hartë na kujton se Lindja e Mesme nuk është një popull, një gjuhë apo një kulturë – por një mozaik i gjallë qytetërimesh që shtrihen mijëra vjet.
————————
PEMA GJENEALOGJIKE TË MBRETËRISË ROMAKE (753 – 509 p.e.s.)
Nga një hulumtim në legjendat, mbretërit dhe traditat historike më të hershme të Romës, kemi një version të pemës gjenealogjike të Mbretërisë Romake (753 – 509 p.e.s.)!
Kjo tabelë bashkon:
– Themeluesit legjendarë të Romës (si Romuli dhe Remi);
– Shtatë Mbretërit e Romës – nga Romuli te Tarquinius Superbus;
– Lidhjet Sabine dhe Latine;
– Dinastitë kryesore, duke përfshirë Tarquinët dhe Shtëpinë Mbretërore të Alba Longës;
– Linjat mitologjike të lidhura me Enean dhe traditën e hershme latine;
Mbretëria e hershme Romake përzien historinë, mitin dhe traditën, kështu që kjo pemë gjenealogjike nuk është vetëm një listë emrash, por është dhe një hartë vizuale e historive që formuan themelet më të hershme të Romës.
Pavarësisht nëse jemi të dhënë pas historisë antike, mitologjisë apo gjenealogjisë, ky projekt ka qenë një zhytje e thellë mahnitëse në origjinën e një prej qytetërimeve më të mëdha në historinë e njerëzimit.
——————–
PARTHIA – NGA PROVINCË E LASHTË NË PERANDORI TË FUQISHME
Parthia ishte një rajon i lashtë që korrespondon afërsisht me Horasanin e sotëm në Iran. Emri shfaqet për herë të parë si Parthava në mbishkrimin Bisitūn të Dariusit I (rreth vitit 520 p.e.s.). Në fillim, Parthia ishte pjesë e Perandorisë Akamenide, më vonë iu bashkua Hirkanisë nën Aleksandrin e Madh dhe më pas u sundua nga Seleukidët.
Rreth shekullit të 3-të p.e.s., nomadët Parni / Aparni hynë në rajon dhe përfundimisht formuan mbretërinë Parthiane. Sipas traditës, Arsake I themeloi Perandorinë Parthiane (rreth viteve 250- 211 p.e.s.). Gjatë disa shekujve të ardhshëm, dinastia Arsacid u zgjerua në të gjithë Rrafshnaltën Iraniane dhe Mesopotaminë, veçanërisht nën Mithradates I dhe Artabanus II.
Perandoria arriti kulmin e saj nën Mithradates II të Madh (123 – 88 p.e.s.), i cili mundi Skithët, kontrolloi Mesopotaminë veriore, ndikoi në Armeni dhe përfundoi traktatin e parë me Romën në vitin 92 p.e.s. Pas vdekjes së tij, rivalitetet e brendshme e dobësuan perandorinë derisa stabiliteti u rikthye nën sundimin e Fraatit III (70 – 58/57 p.e.s.).
Edhe pse Perandoria Parthiane ishte e pasur në kontrollin e rrugëve kryesore tregtare lindje-perëndim, ajo ishte e decentralizuar dhe feudale, dhe shpesh vepronte në mbrojtje kundër kërcënimeve nga fiset nomade në verilindje dhe Republika/Perandori Romak. Roma nisi disa pushtime – më e rëndësishmja fushata e dështuar e Krasit, i cili u mund në Karra në vitin 53 p.e.s.
Në shekullin e 2-të dhe fillimin e shekullit të 3-të pas Krishtit, konfliktet e brendshme dhe presioni romak e dobësuan Parthinë. Më në fund, rreth vitit 224 pas Krishtit, Ardashiri I përmbysi Arsacidët, themeloi Perandorinë Sasanide dhe i dha fund historisë së gjatë të Parthisë.
_____
https://history-maps.com/de/story/Parthian-Empire
***
https://www.worldhistory.org/trans/de/2-1653/parthisch-skythische-beziehungen
***
https://de.wikipedia.org/wiki/Partherreich
***
————–
Sheradin Berisha © Pashtriku.org
