GOLANI (SIRI): ILUZIONI I STABILITETIT DHE DËSHTIMI I HESHTUR I UNDOF-it! (VIDEO + DЁSHMI)
Kjo dosje është një dokumentim i strukturuar i shkeljeve të së drejtës ndërkombëtare në Golan dhe e bazuar vetëm në fakte të verifikueshme. Në Golan nuk ka pasur kurrë stabilitet. Ka pasur vetëm një histori të ndërtuar për t’u shitur jashtë dhe një realitet të lënë mënjanë me vetëdije. Për dekada, raportet e UNDOF-it përdorën fjalë të zbutura që fshehin realitetin, ndërsa terreni tregonte shkelje të përditshme, presion të njëanshëm dhe presion të vazhdueshëm e të qëllimshëm ndaj popullsisë siriane.
Aty ku OKB-ja fliste për “qetësi relative”, patrullat përballeshin me barrikada të ngritura nga kolonët. Aty ku diplomatët flisnin për “neutralitet”, pajisjet e vëzhgimit dëmtoheshin natën. Aty ku raportet publike flisnin për “incidente sporadike”, dokumentet e brendshme regjistronin modele të qarta presioni psikologjik dhe shkeljesh të qëllimshme. Realiteti nuk ishte i padukshëm; ishte i anashkaluar me vetëdije.
Ky tekst nuk merret me versionin e butë të historisë. Merret me atë që ndodhi vërtet: një mision i bllokuar nga mandati, i kufizuar nga politika, i heshtur nga diplomacia dhe i zhveshur nga çdo mjet real ndikimi. Një territor ku e drejta ndërkombëtare u shkel hapur, çdo ditë, ndërsa komuniteti ndërkombëtar zgjodhi të mos reagojë. Një iluzion stabiliteti që u mbajt gjallë sepse ishte më i leverdishëm se e vërteta.
***
Një histori e shkurtër e Lartësive të Golanit të okupuar nga Izraeli – (A short history of the Israeli-occupied Golan Heights)
__________
Përgatiti: Muhamet Hoxhaj
Në këtë dosje nuk ka vend për fjalë të buta. Ka vetëm fakte. Dhe faktet janë të rënda.
Dosja e raporteve të heshtura që zbuluan një realitet të padurueshëm në terren (Golan – Siri)
Ka vende ku heshtja ndërkombëtare nuk është neutralitet, por pjesëmarrje e heshtur në padrejtësi. Golan është një prej tyre. Për më shumë se katër dekada, një mision vëzhgimi u mbajt gjallë vetëm në letër, ndërsa realiteti në terren e rrëzonte çdo ditë pretendimin për barazi. Shkeljet ishin të dokumentuara¹, presioni ishte i përditshëm², pabarazia ishte e dukshme, por gjuha diplomatike i mbulonte si me një batanije të hollë. Kjo dosje nuk flet për atë që u shkrua në raporte; flet për atë që u pa, u ndje dhe u la jashtë tyre. Dhe pikërisht aty fillon dështimi i vërtetë.
Lartësitë e Golanit, territor sovran i Sirisë i pushtuar nga Izraeli që prej vitit 1967³ dhe i aneksuar në vitin 1981⁴, mbeti për dekada një zonë ku realiteti politik dhe ai i sigurisë nuk përputheshin me narrativën ndërkombëtare. Rezolutat 242, 338 dhe 497 të Këshillit të Sigurimit e përcaktojnë qartë statusin juridik të zonës: pushtim, jo aneksim i ligjshëm⁵. Megjithatë, për më shumë se 40 vjet, misioni UNDOF u paraqit si garanci stabiliteti, ndërkohë që terreni tregonte një dinamikë krejt tjetër, të ashpër dhe të njëanshme.
Në këtë kontekst, shkeljet e dokumentuara të së drejtës ndërkombëtare nga Izraeli janë të shumta dhe të vazhdueshme.
Në këtë kuptim, përgjegjësia shtetërore e Izraelit si pushtues është e qartë, e dokumentuar dhe e pashmangshme në çdo standard të së drejtës ndërkombëtare.
Që prej vitit 1967, Izraeli ka kryer shkelje të vazhdueshme të së drejtës ndërkombëtare në Lartësitë e Golanit, në kundërshtim me Kartën e OKB‑së, Konventat e Gjenevës dhe Rregullat e Hagës. Aneksimi i vitit 1981 bie ndesh me nenin 2(4) të Kartës së OKB‑së, ndërsa transferimi i popullsisë izraelite në territor shkel nenin 49 të Konventës së Gjenevës.
Konfiskimi i pronave dhe ndryshimet në regjistrat e pronësisë shkelin nenet 46 dhe 52 të Rregullave të Hagës dhe nenin 47 të Konventës së Gjenevës. Ndërhyrjet në strukturën institucionale, juridike dhe gjyqësore të territorit bien ndesh me nenin 64 të Konventës së Gjenevës dhe me jurisprudencën e Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë, e cila ndalon çdo transformim të sistemit të një territori të pushtuar.
Ndryshimet në statusin e objekteve fetare dhe pasurisë kulturore shkelin Konventën e Hagës të vitit 1954, veçanërisht nenin 4. Ndryshimi i kufijve administrativë dhe integrimi i zonave të Golanit në strukturat izraelite shkel nenin 47 të Konventës së Gjenevës, që ndalon çdo ndryshim të statusit politik ose administrativ të territorit të pushtuar.
Vendosja e detyrimeve financiare mbi popullsinë siriane shkel nenin 48 të Rregullave të Hagës. Ndërhyrjet në sistemin arsimor shkelin nenin 50 të Konventës së Gjenevës; ndërhyrjet në statusin e personelit publik shkelin nenin 54 të Rregullave të Hagës; ndërhyrjet në sistemin shëndetësor shkelin nenin 56 të Konventës së Gjenevës.
Në tërësi, këto veprime përbëjnë një seri shkeljesh të dokumentuara, të njohura dhe të vazhdueshme të së drejtës ndërkombëtare, për të cilat përgjegjësia shtetërore është e plotë, e drejtpërdrejtë dhe e pashmangshme.
Këto akte, të kryera në mënyrë të qëllimshme dhe sistematike kundër një popullsie civile, përputhen me elementet e përcaktuara në nenin 7 të Statutit të Romës për krime kundër njerëzimit.
Aneksimi i Golanit në vitin 1981 nuk ishte vetëm një akt politik, por një sfidë e drejtpërdrejtë ndaj rendit juridik ndërkombëtar. Ai shkelte parimin themelor të Kartës së OKB-së që ndalon marrjen e territorit me forcë, duke krijuar një precedent të rrezikshëm që më vonë u përdor nga shtete të tjera për të justifikuar ndryshime të njëanshme kufijsh. Këshilli i Sigurimit e shpalli aneksimin të pavlefshëm, por mungesa e çdo mase ndëshkuese e ktheu këtë rezolutë në një deklaratë pa efekt praktik. Golan u bë shembulli i parë modern i normalizimit të pushtimit përmes faktit të kryer, një proces ku realiteti në terren fiton peshë më të madhe se e drejta ndërkombëtare.
Harta që tregon vendosjen dhe pozicionet e paqeruajtësve ndërkombëtarë në Lartësitë Golan gjatë krizës siriane – UNDOF
____________
Në Golan, Izraeli aplikoi me përpikëri doktrinën e faktit të kryer: krijimin e një realiteti të ri në terren që, me kalimin e kohës, bëhet më i fortë se çdo normë juridike. Ky mekanizëm funksionon përmes tre hapave: ndryshimit gradual të strukturës administrative, zhvendosjes së popullsisë dhe konsolidimit të kontrollit ushtarak. E drejta ndërkombëtare e ndalon këtë praktikë, por nuk ka mekanizma efektivë për ta ndalur. Golan u shndërrua kështu në laboratorin e parë modern ku u testua ideja se pushtimi mund të normalizohet nëse zgjat mjaftueshëm dhe nëse komuniteti ndërkombëtar zgjedh të mos reagojë.
Në Golan nuk kishte dy palë të barabarta. Kishte një pushtim të konsoliduar dhe një prani të vazhdueshme të kolonëve izraelitë⁶, të cilët ushtronin presion të përditshëm mbi popullsinë siriane. Në vitin 2024, në Golan jetojnë rreth 53,000 kolonë izraelitë dhe rreth 27,000 sirianë. Që prej vitit 1967, Izraeli ka ngritur 34 vendbanime në Golan. Asnjë komunitet sirian nuk është lejuar të zgjerohet. Vetëm gjashtë fshatra siriane kanë mbetur nga mbi 200 që ekzistonin para vitit 1967. Mbi 130,000 sirianë u zhvendosën pas pushtimit të vitit 1967, duke e ndryshuar përgjithmonë strukturën demografike të Golanit. Raporti demografik dhe zgjerimi i vendbanimeve janë rezultat i politikave të qëllimshme të zhvendosjes së popullsisë dhe konsolidimit të kontrollit territorial. Shkeljet e marrëveshjes së vitit 1974 nuk ishin incidente të rastësishme; ishin veprime të qëllimshme, të përsëritura, të dizajnuara për të shtyrë kufijtë e mandatit të UNDOF-it⁷ dhe për të krijuar një realitet të ri në terren. Mandati i misionit ishte i kufizuar në vëzhgim dhe raportim, pa kompetencë ndërhyrjeje dhe pa mekanizma detyrimi⁸. Në një territor të pushtuar ku njëra palë kontrollonte gjithçka, ky mandat ishte i paralizuar që në ditën e parë.
Në raportet e brendshme të Bundesheer-it gjenden episode që nuk u bënë kurrë publike. Ushtarët përshkruanin raste kur kolonët izraelitë ngrinin barrikada të improvizuara për të penguar patrullat e UNDOF-it, ose kur pajisjet e vëzhgimit të misionit dëmtoheshin qëllimisht gjatë natës. Zona e Golanit mbetet e mbushur me dhjetëra mijëra mina tokësore të vendosura nga ushtritë izraelite dhe siriane; shumë zona janë ende të paarritshme për civilët. Kishte momente kur fëmijë sirianë përdornin drita të vogla për të sinjalizuar lëvizje të dyshimta pranë zonës së demilitarizuar, një formë e heshtur komunikimi që tregonte se popullsia civile e shihte misionin si të vetmen prani neutrale në terren. Në raste të tjera, patrullat izraelite filmonin ushtarët e OKB-së nga afër, një taktikë me presion të qëllimshëm që synonte t’u kujtonte se çdo hap i tyre ishte nën vëzhgim.
Golani nuk është thjesht një zonë e tensionuar. Është një nga territorët më strategjikë të Lindjes së Mesme. Pozicioni i tij i ngritur dominon Damaskun dhe i jep Izraelit avantazh të pakontestueshëm në monitorimin e rajonit përmes rrjetit të radarëve të vendosur në lartësitë e Golanit. Izraeli ka vendosur mbi 1,000 pika vëzhgimi dhe sensorë në Golan, duke krijuar një rrjet të dendur mbikëqyrjeje. Ky sistem mbulon deri në 70% të hapësirës ajrore siriane. Golan siguron rreth 15% të ujit të pijshëm të Izraelit; kontrolli i burimeve Banias, Dan dhe Hasbani është pjesë e strategjisë izraelite të sigurisë që prej vitit 1967. Rezervuari i Mas’ade-s dhe burimet e Baniasit janë kritike për furnizimin me ujë dhe bujqësinë izraelite. Korridori i Golanit është pika më e shkurtër për një ofensivë hipotetike drejt Damaskut. Izraeli ka kryer mbi 100 sulme ajrore në territorin sirian duke përdorur Golanin si platformë. Këto operacione e kanë kthyer zonën në një pikë të përhershme projekcioni force.
Për komunitetet siriane të mbetura në Golan, përditshmëria ishte një kombinim i pasigurisë, humbjes dhe kontrollit të vazhdueshëm. Tokat bujqësore u ngushtuan vit pas viti, qasja në ujë u kufizua, lëvizja u monitorua dhe çdo përpjekje për të ruajtur pronat tradicionale u përball me pengesa administrative dhe presion të drejtpërdrejtë. Sirianët nuk mund të ndërtojnë shtëpi të reja pa leje izraelite, dhe lejet refuzohen pothuajse gjithmonë. Shumë familje siriane jetojnë në shtëpi të ndërtuara pa leje, të cilat rrezikojnë shembje administrative. Për ta, UNDOF nuk ishte garanci sigurie, por dëshmitar i pafuqishëm i një realiteti që ndryshonte ngadalë në favor të pushtuesit izraelit. Heshtja e misionit ishte një kujtesë e përditshme se drejtësia ndërkombëtare nuk i mbronte dot.
Izraeli vendosi në Golan një regjim ekonomik që kufizonte lirinë e komuniteteve siriane dhe i bënte ato të varura nga autoritetet e pushtimit. Taksat, tarifat dhe lejet administrative kontrolloheshin nga strukturat izraelite, duke e bërë qasjen në tregje, ujë, inpute bujqësore dhe transport të kushtëzuar nga miratimi i pushtuesit. Sirianët në Golan paguajnë taksa izraelite, por nuk gëzojnë të njëjtat të drejta si kolonët. Sirianët paguajnë deri në 25% më shumë për ujë se kolonët izraelitë. Çmimi i ujit për komunitetet siriane është më i lartë se për vendbanimet izraelite. Produktet bujqësore siriane përballen me pengesa të qëllimshme, ndërsa kolonët gëzojnë subvencione, infrastrukturë dhe qasje të garantuar në tregjet izraelite. Kolonët marrin subvencione bujqësore 3–5 herë më të larta se komunitetet siriane. Ky model ekonomik ishte pjesë e një strategjie të qëllimshme për të dobësuar komunitetet vendase, për të zhvendosur gradualisht aktivitetin ekonomik drejt kolonive dhe për të konsoliduar kontrollin territorial përmes varësisë ekonomike.
Marrëveshja e vitit 1974, e nënshkruar pas Luftës së Yom Kipurit, krijoi një zonë të demilitarizuar dhe përcaktoi tre zona: Alpha, Bravo dhe zonën e demilitarizuar ku UNDOF duhej të monitoronte çdo lëvizje¹². Në letër, marrëveshja funksionon. Në terren, është e tejkaluar prej dekadash. Izraeli ka shtyrë gradualisht kufijtë e saj: patrullime të zgjeruara, vendosje pajisjesh ushtarake në zona të ndaluara, prani të kolonëve që nuk parashikohej në vitin 1974¹³. UNDOF mund të raportonte, por nuk mund të ndërhynte. Dhe kjo e bënte marrëveshjen një dokument të ngrirë, jo një mekanizëm real sigurie.
Shkeljet e përditshme nuk ishin thjesht shkelje. Ishin një model i qëndrueshëm presioni. Raportet e UNDOF dokumentojnë qindra shkelje të marrëveshjes së vitit 1974 çdo vit; vetëm në periudhën 2011–2013 janë regjistruar mbi 1,000 incidente të verifikuara. Patrullime izraelite përtej vijës së lejuar¹⁴, ndërhyrje të kolonëve në tokat bujqësore siriane, vendosje pajisjesh ushtarake në kundërshtim me marrëveshjen e vitit 1974 dhe prani e shtuar e kolonëve që krijonin një atmosferë të rëndë, të mprehtë, që nuk të linte të merrje frymë. Një tension i akumuluar prej vitesh, që nuk shpërthente në luftë, por as nuk zbehej. Raportet e brendshme të OKB-së përshkruajnë të njëjtin model: veprimet izraelite kishin karakter të qëllimshëm¹⁵, duke synuar të krijonin presion psikologjik mbi komunitetet siriane dhe të ndryshonin realitetin në terren.
Ushtarët austriakë, të cilët përbënin një nga kontingjentet më të qëndrueshme të UNDOF-it, kanë lënë pas raporte të detajuara që rrallë janë bërë publike¹⁶. Shumë prej tyre përshkruajnë një realitet të çuditshëm: një presion të heshtur që gërryente nervat, një ndjenjë e përhershme rreziku që nuk shpërthente, por që i mbante të gjithë në prag. Nuk kishte luftime të hapura, por kishte një atmosferë të ngarkuar, të mprehtë, ku çdo incident mund të përshkallëzohej brenda minutash. Ushtarët e përshkruanin shpesh situatën si “e qetë vetëm në letër”. Dhe më e rëndë: shumë raporte që ata shkruanin nuk i lexonte askush¹⁷.
Austria ishte vendi i vetëm në UNDOF që kishte një kontingjent të trajnuar posaçërisht për terrenin malor të Golanit, me kapacitete logjistike të pavarura që i lejonin të operonin edhe kur furnizimet e OKB-së vonoheshin. Ajo kishte krijuar kanale të drejtpërdrejta komunikimi me Damaskun dhe Tel Avivin, të cilat shpesh zgjidhnin incidente para se të përshkallëzoheshin. Kur Austria u tërhoq, misioni humbi jo vetëm trupat, por edhe memorien institucionale dhe autoritetin e fituar me vite.
Në misionet e vëzhgimit, rreziku nuk vjen nga luftimet e drejtpërdrejta, por nga një gatishmëri e lodhshme që nuk të lë të marrësh frymë. Trupi është gjithmonë në alarm, por asnjëherë nuk çlirohet. Kjo gjendje, kur zgjat me muaj ose vite, prodhon çrregullime gjumi, ankth operacional, irritim të vazhdueshëm, ndjesi pafuqie dhe simptoma të ngjashme me PTSD¹⁸. Shumë ushtarë austriakë raportuan se ndiheshin të bllokuar mes mandatit dhe realitetit¹⁹. Kjo kontradiktë është një nga shkaqet kryesore të konsumimit emocional në misione të tilla.
Në aspektin psikologjik, misionet e vëzhgimit krijojnë një lloj stresi që nuk lidhet me frikën e vdekjes, por me mungesën e kontrollit. Ushtarët e UNDOF-it përjetonin hipervigjilencë kronike, një gjendje ku trupi dhe mendja janë në alarm të vazhdueshëm pa mundësi çlirimi. Raportet e brendshme të OKB-së përmendin “moral injury” si fenomen të përhapur në UNDOF, një ndjenjë dëmtimi moral që lind kur shkeljet dokumentohen, por nuk ndëshkohen. Disa kontingjente kërkuan rotacion të parakohshëm për shkak të konsumimit emocional të vazhdueshëm. Shfaqej shpesh shkëputja nga situata, një ndjesi shkëputjeje nga realiteti që lind kur njeriu është i detyruar të qëndrojë i qetë në situata ku instinkti i thotë të veprojë. Ankthi anticipues ishte i përhershëm: çdo patrullë mund të përfundonte në një incident të papritur. Më i rëndë ishte dëmtimi moral, ndjenja e fajit që lind kur sheh shkelje të qarta, i dokumenton, i raporton dhe pastaj sheh se nuk ndodh asgjë. Ky është një lloj konsumimi që nuk lidhet me traumën e dhunës, por me zhgënjimin e thellë ndaj strukturave që duhet të mbrojnë rendin ndërkombëtar.
Raportet e UNDOF-it shpesh zbuteshin para publikimit²⁰. Arsyeja nuk ishte paaftësia e misionit, por presioni diplomatik. Izraeli është aleat strategjik i SHBA-ve, dhe çdo kritikë e drejtpërdrejtë ndaj tij në dokumentet e OKB-së krijonte tension politik²¹. Për këtë arsye, shumë shkelje të dokumentuara në terren nuk arrinin kurrë në versionet publike të raporteve. Në diplomaci, heshtja është shpesh zgjedhje, jo dështim. Në Golan, heshtja nuk ishte mungesë informacioni, por instrument politik. Ajo shërbeu si mekanizëm për të shmangur përplasjet me një aleat strategjik dhe për të ruajtur ekuilibrat gjeopolitikë. Raportet zbuteshin, deklaratat filtroheshin dhe gjuha diplomatike përdorej si mburojë për të mos emërtuar shkeljet. Kjo heshtje e institucionalizuar krijoi një realitet ku pushtimi vazhdonte pa kosto, ndërsa misioni i OKB-së dukej funksional vetëm në letër. Në këtë kuptim, heshtja nuk ishte neutralitet: ishte politikë e qëllimshme. Por kjo heshtje e bëri misionin të dukej funksional, kur në fakt ishte i konsumuar prej vitesh. OKB-ja e dinte, por nuk veproi. Misioni u bë fasadë e një realiteti të pakëndshëm.
Heshtja ndërkombëtare rreth Golanit nuk ishte pasojë e mungesës së informacionit, por e mungesës së vullnetit politik. Këshilli i Sigurimit e dinte se aneksimi ishte i paligjshëm, se shkeljet ishin të përditshme dhe se misioni ishte i paralizuar, por asnjë nga fuqitë e mëdha nuk ishte e gatshme të përballej me koston politike të presionit ndaj Izraelit. Në vend të veprimit, u zgjodh formula e vjetër diplomatike: raporte të buta, deklarata të kujdesshme dhe një tolerim i heshtur i realitetit në terren. Kjo heshtje nuk ishte neutralitet; ishte bashkëfajësi institucionale.
Vitet 2011–2013 e ndryshuan rrënjësisht situatën. Lufta në Siri solli grupe të armatosura që lëviznin pranë zonës së demilitarizuar, duke e bërë terrenin të paparashikueshëm. Disa rrugë u bllokuan qëllimisht, duke izoluar postat e UNDOF-it. Automjete të misionit u kapën në mes të shkëmbimeve të zjarrit, ndërsa disa kontingjente refuzuan patrullat e natës për shkak të mungesës së garancive të sigurisë. Rrëmbimi i ushtarëve filipinas ishte sinjali i fundit se misioni nuk ishte më në kontroll të situatës. Austria e kuptoi këtë më shpejt se të tjerët dhe u tërhoq, duke e lënë misionin të ekspozuar.
Në vitin 2019, SHBA-të njohën zyrtarisht aneksimin e Golanit, duke e bërë atë shtetin e vetëm që e legjitimoi hapur shkeljen e së drejtës ndërkombëtare. Ky akt nuk ndryshoi realitetin juridik, por ndryshoi klimën politike: ai i dha Izraelit mbështetje të hapur për të konsoliduar kontrollin dhe i dërgoi një sinjal të qartë OKB-së se çdo përpjekje për ta sfiduar aneksimin do të ishte e kotë. Për misionin UNDOF, kjo njohje ishte goditja e fundit morale: ajo tregoi se edhe kur e drejta është e qartë, politika mund ta fshijë me një deklaratë.
UNDOF nuk kishte kompetencë ndërhyrjeje. Nuk kishte mjete detyrimi. Nuk kishte autoritet mbi palët. Në një terren ku njëra palë kishte kontroll absolut²², një mision vëzhgimi ishte i destinuar të mbetej simbolik. Aktor në letër e audiencë në terren. Ai mund të raportonte, por nuk mund të ndryshonte realitetin. Kjo është arsyeja pse misioni u konsumua ngadalë, jo papritur. Tërheqja e Austrisë në vitin 2013 ishte vetëm momenti kur iluzioni u shemb²³. UNDOF nuk dështoi në vitin 2013; ai ishte i dështuar prej dekadash.
Kur Austria u tërhoq, misioni nuk u shemb vetëm në aspektin operacional. U shemb edhe në aspektin moral. Për dekada, UNDOF ishte paraqitur si garanci stabiliteti, ndërkohë që terreni tregonte një histori tjetër: shkelje të përditshme, presion psikologjik, një atmosferë e rëndë që nuk të linte të merrje frymë dhe një realitet të pabarabartë që nuk mund të maskohej më. Golan mbeti ashtu siç ishte: një territor i pushtuar, një zonë tensioni të heshtur dhe një kujtesë e qartë se misionet ndërkombëtare nuk funksionojnë kur fuqia faktike është më e fortë se çdo mandat.
Në raportet e brendshme të OKB-së përdoret një term që rrallë del në publik: lodhja etike. Ajo shfaqet kur personeli i misionit sheh shkelje të qarta, i dokumenton, i raporton dhe pastaj sheh se nuk ndodh asgjë. Kjo nuk është thjesht zhgënjim; është një formë e dëmshme e konsumimit moral që lind kur sistemi që duhet të mbrojë të drejtën ndërkombëtare zgjedh heshtjen. Në Golan, kjo lodhje u bë pjesë e përditshmërisë së misionit.
Golan është prova se një mision pa fuqi është thjesht një fasadë. Golan është një nga shembujt më të qartë të dështimit të multilateralizmit modern: një sistem ndërkombëtar që prodhon norma, por nuk ka vullnet t’i zbatojë ato. Këshilli i Sigurimit e shpalli aneksimin të pavlefshëm, por nuk ndërmori asnjë masë ndëshkuese; UNDOF dokumentoi shkelje, por nuk kishte kompetencë të vepronte; fuqitë e mëdha e dinin realitetin, por zgjodhën komoditetin diplomatik. Ky boshllëk midis normës dhe veprimit e ktheu Golanin në një precedent të rrezikshëm: një territor ku e drejta ndërkombëtare ekziston vetëm në tekst, jo në praktikë. Ai nuk parandalon shkeljet, nuk mbron popullsinë dhe nuk ruan stabilitetin; vetëm i jep komunitetit ndërkombëtar iluzionin se po bën diçka. Në realitet, UNDOF u shndërrua në pjesë të një mekanizmi më të gjerë heshtjeje, ku diplomacia zgjodhi komoditetin në vend të përgjegjësisë. Misioni nuk dështoi sepse ushtarët nuk kryen detyrën; dështoi sepse struktura mbi ta ishte e zbrazët, e vjetëruar dhe e paaftë të përballej me realitetin në terren.
Golan nuk është një dështim i UNDOF-it. Është dështim i sistemit ndërkombëtar, një sistem që prodhon norma, por nuk mbron askënd; që dokumenton shkelje, por nuk vepron; që e quan heshtjen “neutralitet”, ndërsa në terren ajo është pjesëmarrje e pastër. Në Golan, pushtimi i tokave siriane nga Izraeli nuk ishte episod, por strukturë e përhershme. Forca nuk ishte mjet i jashtëzakonshëm, por mënyra e vetme e funksionimit. Kolonët nuk ishin popullsi civile, por instrument i pushtimit, prani e përditshme që shtynte kufijtë me presion të hapur dhe me sjellje të egra që synonin të thyenin rezistencën e komuniteteve siriane. Dhuna nuk ishte devijim, por normë: vrasje të dokumentuara, incidente të armatosura, sulme të përsëritura, shkelje të qëllimshme të vijës së armëpushimit, dëmtim i pronave, frikësim i civilëve, presion i vazhdueshëm mbi çdo aspekt të jetës. Ajo që në raporte quhej “incident” në terren ishte realitet i përditshëm i një popullsie të pambrojtur. E drejta ndërkombëtare ishte aktore vetëm në letër dhe spektatore në fushë. Ajo shihte pushtimin, por nuk e ndalonte; shihte dhunën, por nuk e emërtonte; shihte kolonët, por nuk i frenonte; shihte shkeljet, por i fshihte pas gjuhës diplomatike. Në Golan, dhuna u bë rend, pushtimi u bë normalitet, heshtja u bë politikë. Golan është prova se kur e drejta nuk shoqërohet me fuqi, ajo kthehet në dekor. Dhe UNDOF mbeti pikërisht kjo: një dekor i një pushtimi të normalizuar, një prani që ekzistonte, por nuk ndryshonte asgjë, një mision që luante aktor në letër dhe spektator në terren, ndërsa dhuna vazhdonte të ishte e vetmja gjuhë që dëgjohej.
Ky tekst nuk është interpretim; është pasqyrë e një realiteti që dokumentet zyrtare e shmangën për dekada.
Dhe pikërisht për këtë, Golani nuk është thjesht një dosje e mbyllur: është provë materiale e një krimi të vazhdueshëm që bota e pa, e dokumentoi dhe zgjodhi ta lërë të ndodhë.
Epilog juridik:
Sipas të drejtës ndërkombëtare, veprimet e kryera nga Izraeli në Lartësitë e Golanit, pushtimi i paligjshëm i territorit sirian, aneksimi i njëanshëm, zhvendosja masive e popullsisë vendase, vendosja e kolonëve izraelitë, konfiskimi i pronave, ndryshimi i statusit juridik dhe administrativ të territorit, shkeljet e vijës së armëpushimit, përdorimi i forcës për të ndryshuar kufijtë dhe ushtrimi i presionit sistematik ndaj popullsisë civile, përbëjnë shkelje të rënda të Kartës së OKB-së, Konventave të Gjenevës dhe Rregullave të Hagës. Këto akte nuk janë incidente të izoluara, por një praktikë e qëllimshme, e vazhdueshme dhe e strukturuar e një shteti pushtues. Në substancë juridike, ato përmbushin kriteret e krimeve kundër njerëzimit, sepse janë kryer në mënyrë sistematike dhe të qëndrueshme kundër një popullsie civile të pambrojtur. Për këtë arsye, përgjegjësia shtetërore e Izraelit nuk është vetëm politike apo morale: është përgjegjësi për akte që, në çdo standard të së drejtës ndërkombëtare, përbëjnë krime kundër njerëzimit.
https://geopoliticsrst.blogspot.com/2016/04/middle-east-100-year-aftermath-of.html
* * * * *
SHPJEGIME TË TERMAVE
UNDOF – United Nations Disengagement Observer Force: Misioni i OKB‑së i krijuar në vitin 1974 për të monitoruar armëpushimin dhe vijën e ndarjes mes Izraelit dhe Sirisë në Lartësitë e Golanit. Mandati i tij kufizohet në vëzhgim dhe raportim, pa kompetencë ndërhyrjeje.
PTSD – Post‑Traumatic Stress Disorder: Çrregullim i stresit post‑traumatik, një gjendje psikiatrike që shfaqet pas ekspozimit ndaj ngjarjeve të rënda ose stresuese. Përfshin ankth të vazhdueshëm, çrregullime gjumi, tension emocional dhe rikthime të ngjarjeve traumatike.
BURIME PËR STUDIME
- UN-Sicherheitsrat: Resolution 242 (1967).
https://undocs.org/S/RES/242(1967) - UN-Sicherheitsrat: Resolution 338 (1973).
https://undocs.org/S/RES/338(1973) - UN-Sicherheitsrat: Resolution 497 (1981).
https://undocs.org/S/RES/497(1981) - UN-Generalsekretär: Berichte zur Verlängerung des UNDOF-Mandats, 1974–2023.
https://undof.unmissions.org/reports-secretary-general - International Crisis Group: Israel/Syria – Golan Heights Disengagement Agreement (2010).
https://www.crisisgroup.org/middle-east-north-africa/eastern-mediterranean/israelpalestine/israelsyria-golan-heights-disengagement-agreement - Österreichisches Bundesheer: Einsatzberichte und Debriefings UNDOF 1974–2013.
https://www.bundesheer.at/ - ORF: Berichte über österreichische Blauhelme im Golan.
https://orf.at/ - Der Standard: Analyse zu UNDOF und österreichischen Soldaten im Golan.
https://www.derstandard.at/ - Die Presse: Hintergrundberichte zu Österreichs UNDOF-Einsätzen.
https://www.diepresse.com/ - Human Rights Watch: Occupied Golan – Civilian Life Under Pressure (2001).
https://www.hrw.org/report/2001/01/01/occupied-golan/civilian-life-under-pressure - Der Spiegel: „Die vergessene Front am Golan“ (12.03.2013).
https://www.spiegel.de/politik/ausland/golan-die-vergessene-front-a-888456.html - The Guardian: „Golan Heights: Life Under Occupation“ (2012).
https://www.theguardian.com/world/2012/jun/14/golan-heights-life-under-occupation - Haaretz: Analysen zur israelischen Politik in den Golanhöhen.
https://www.haaretz.com/middle-east-news/syria - Gideon Levy (Haaretz): Reportagen über israelische Militärpolitik und Besatzung.
https://www.haaretz.com/israel-news/gideon-levy - Amira Hass (Haaretz): Berichte über Besatzung, Militär und Zivilbevölkerung.
https://www.haaretz.com/israel-news/amira-hass - Al Jazeera Investigations: Dokumentationen zu syrischen Gemeinden im Golan (2010–2020).
https://www.aljazeera.com/tag/golan-heights/
ARKIVA TË PËRDORURA
- UN Archives – Peacekeeping & UNDOF Files.
- Bundesheer Archiv – UNDOF Einsatzunterlagen (intern, teilweise öffentlich).
https://www.bundesheer.at/archiv/ - ICG Digital Library – Middle East Reports.
https://www.crisisgroup.org/library
- Haaretz Digital Archive – Israel/Syria/Golan Coverage.
https://www.haaretz.com/archive
- ORF Archiv – Auslandseinsätze des Bundesheeres.
