PROF. DR. MUSA VILA – FIGURA E IMAMIT INTELEKTUAL DHE ATDHETARIT VIZIONAR
Nga Adnan Qaka
Që nga periudha e përqafimit të Islamit nga shqiptarët e deri në ditët tona, institucionet islame – xhamitë, mejtepet, medresetë dhe qendrat e dijes – kanë qenë jo vetëm hapësira të kultivimit të besimit dhe edukimit shpirtëror, por edhe struktura themelore në formësimin e vetëdijes kombëtare dhe në artikulimin e aspiratave identitare të shqiptarëve myslimanë. Në rrethana historike shpesh të ndërlikuara politike e shoqërore, këto institucione nuk kanë qëndruar në periferi të zhvillimeve publike; përkundrazi, ato janë shndërruar në qendra të rëndësishme të ndërgjegjësimit kulturor, arsimor dhe kombëtar, sepse janë udhëhequr nga dijetarë që kanë ndërthurur në mënyrë të natyrshme vetëdijen e lartë fetare me përgjegjësinë e thellë kombëtare. Kjo ndërthurje nuk ka qenë instrumentalizim i fesë për qëllime politike, por harmonizim etik i obligimit fetar me detyrimin moral ndaj atdheut dhe bashkësisë, duke e trajtuar çështjen e besimit paralelisht me çështjen kombëtare në përputhje me parimet themelore islame të drejtësisë, përgjegjësisë dhe mbrojtjes së dinjitetit njerëzor.
Në këtë vijimësi historike, figura e Prof. Dr. Musa Vilës paraqitet si një model i konsoliduar i imamit atdhetar në kontekstin bashkëkohor kosovar dhe shqiptar. I njohur si imam, profesor i shkencave islame dhe veteran i Ushtria Çlirimtare te Kosovës, ai përfaqëson tipologjinë e dijetarit që e koncepton shërbimin fetar si mision të gjerë edukativ, moral dhe kombëtar. Formimi i tij i thellë në shkencat islame, me theks të veçantë në fushën e hadithit, e ka pozicionuar si njohës të përpiktë të traditës profetike dhe si interpretues të Islamit burimor, duke kultivuar një qasje të balancuar, larg ekstremizmave dhe devijimeve ideologjike, në përputhje me traditën autentike islame të ruajtur ndër shekuj nga shqiptarët. Në ligjërimet dhe shkrimet e tij vihet re një përpjekje sistematike për ta paraqitur fenë si sistem vlerash që ndërton individin moralisht, forcon familjen dhe konsolidon shoqërinë, duke e lidhur këtë mision me përgjegjësinë qytetare dhe kombëtare.
Kontributi i tij shkencor, i materializuar në autorësinë e disa veprave fetare, në bashkëautorësi të punimeve shkencore për çështje me rëndësi kombëtare dhe në një sërë artikujsh akademikë në fushën e studimeve islame, dëshmon për një angazhim serioz në prodhimin e dijes së dobishme dhe në ndërtimin e një diskursi fetar të përgjegjshëm. Ai paraqet modelin e dijetarit që nuk kufizohet në riprodhimin e njohurive tradicionale, por kontribuon në analizën e sfidave bashkëkohore, duke ofruar qasje që ndërthurin tekstin fetar me realitetin shoqëror dhe kombëtar.
Angazhimi i tij gjatë luftës si pjesë e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës shpreh përkushtim konkret ndaj mbrojtjes së lirisë dhe dinjitetit të popullit shqiptar në një periudhë vendimtare historike. Në diskursin e tij publik, trajtimi i krimit të gjenocidit serb ndaj shqiptarëve paraqitet jo si nxitje emocionesh, por si kërkesë për drejtësi historike, kujtesë kolektive dhe përgjegjësi institucionale. Ai e vendos këtë çështje në një kornizë etike islame, duke theksuar se dënimi i padrejtësisë dhe mbrojtja e të shtypurit janë detyrime morale që burojnë nga vetë thelbi i besimit.
Një dimension i veçantë i ligjëratave të tij është theksimi i rëndësisë së mbështetjes së produkteve vendore si akt i përgjegjësisë ekonomike dhe kombëtare. Ai ka argumentuar se fuqizimi i ekonomisë vendase është pjesë e etikës qytetare dhe e solidaritetit shoqëror, ndërsa bojkotimi i produkteve serbe, në kontekstin e raporteve të pazgjidhura historike dhe politike, duhet parë si formë e vetëdijshme e reagimit ekonomik dhe moral. Kjo qasje nuk ndërtohet mbi gjuhë urrejtjeje, por mbi parimin e dinjitetit, vetërespektit dhe mbrojtjes së interesit kolektiv, duke e lidhur veprimin ekonomik me përgjegjësinë kombëtare.
Ligjëratat e tij karakterizohen nga qartësia metodologjike, referencat e strukturuara në burimet themelore islame dhe trajtimi i temave me rëndësi shtetërore e kombëtare. Ai synon formimin e besimtarëve të devotshëm dhe njëkohësisht të qytetarëve të përgjegjshëm, duke e konceptuar atdhedashurinë si virtyt moral që rrjedh nga natyrshmëria njerëzore dhe nga ndjenja e përgjegjësisë ndaj vendit ku njeriu jeton, kontribuon dhe ndërton të ardhmen e brezave. Në këtë prizëm, dashuria ndaj atdheut nuk bie ndesh me universalizmin islam, por përbën shprehje konkrete të përgjegjësisë së njeriut ndaj hapësirës ku është vendosur dhe ndaj bashkësisë ku ai bën pjesë.
Figura e Prof. Dr. Musa Vilës paraqitet kështu si sintezë e dijes fetare me ndërgjegjen kombëtare, si shembull i dijetarit që e shtrin misionin e tij përtej mimberit, në edukimin e brezave, në mbrojtjen e vlerave kombëtare dhe në afirmimin e një identiteti islam shqiptar të balancuar, tradicional dhe autentik. Në përputhje me mendimin e historianit dhe letrarit libanez Shekib Arsllan (1869-1946), i cili theksonte se: ” Atdhetari mendon për brezat e ardhshëm, ndërsa politikani mendon vetëm për zgjedhjet e ardhshme”, modeli i imamit-dijetar që ndërton vetëdije afatgjatë përmes edukimit dhe formimit moral merr dimension strategjik për shoqërinë. Në këtë kuptim, veprimtaria fetare, akademike dhe kombëtare e Prof. Dr. Musa Vilës përfaqëson një paradigmë ku feja dhe kombi bashkëjetojnë në raport komplementar, të rregulluar nga parimet e Islamit dhe nga etika e përgjegjësisë historike, duke ofruar një model të qëndrueshëm për brezat e sotëm dhe të ardhshëm.
